Refrakter Malzemelerin Aplikasyonunda Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar
Bilindiği üzere günümüzde, refrakter malzemelerin uygulanması(aplikasyonu) malzemenin üretimi kadar teknik ve zor bir süreçtir. Bir refrakter malzeme ne kadar üstün özelliklere sahip olursa olsun aplikasyonu doğru ve uygun şekilde yapılmadığı takdirde istenilen verimi almak mümkün değildir. Biz Kil&Taş olarak otuz yılı aşkın süredir monolitik refrakter üretiminin yanı sıra bu malzemelerin uygulanması konusunda da çok büyük tecrübe edindik. Dünyanın dört bir yanında refrakter aplikasyonu yaparken hem kendimizin tecrübe ederek öğrendiği bilgileri, hem de çok değerli yabancı ortaklarımızın bizlere aktardığı çalışma metod ve prensiplerini bu yazıyla bir kılavuz haline getirerek sizlere de aktarmak istedim.
Refrakter Malzemelerin Uygulanması İçin Genel Kılavuz:
Süpervizörlük, Saha Süpervizörlüğü
İş başlangıcında teknik çizimlerde belirtilen özellikler ve talimatlarda yazılan bilgilerin haricinde oluşacak her türlü farklı bilgi ve sapma günlük olarak rapor halinde bildirilmeli, bu raporlar bilgiyi verenin adını ve değişikliğin yapıldığı tarihi içermelidir. Sorumlu saha süpervizörünün onayı olmadan hiçbir tadilat ve değişiklik yapılmamalıdır.
Malzemenin Teftişi
Uygulama işine başlamadan evvel bütün malzemenin tam olup olmadığı, malzeme listeleri ve taşıma evraklarıyla(irsaliye) karşılaştırılarak kontrol edilmelidir. Sahada yapılabilecek çeşitli basit testlerle malzemenin kullanılırlığı test edilmelidir. Herhangi bir eksik, bozuk veya hasarlı malzeme var ise yerine yenisinin acilen tedarik edilebilmesi açısından sorumlu mühendise bildirilmelidir.
Malzemelerin kullanımı bölüm listelerine göre organize edilmelidir. Burada kast etmeye çalıştığım, uygulama sahasında malzeme nerede kullanılacaksa depolamada o şekilde ayrı ayrı yapılmalıdır. Eğer bir bölüme planlanandan daha çok malzeme gitmişse bu durum nedeniyle beraber saha süpervizörüne rapor edilmelidir.
Bir refrakter aplikasyonunda sorumlular her zaman yedek malzemenin hazır olduğundan emin olmalıdır. Bölüm listelerinde belirtilen refrakter miktarları şu fazlalıkları içerirse aplikasyon esnasında malzemesiz kalınmaz ve gecikmeler engellenmiş olur.
Refrakter tuğlalar 3%
Castable refrakterler, izoleler, plastikler 5%
Gunning çalışması tüketimin %20-25 fazlası kadar bir malzeme eklenmelidir.
Unutulmamalıdır ki bu tip işlerde taşıma, depolama ve yanlış uygulama nedeniyle kayıp edilen malzemenin sorumluluğu genel olarak aplikasyon şirketine aittir.
Çelik Konstrüksiyon
Refrakterden sorumlu saha süpervizörünün esasen çelik yapının inşasının doğruluğuyla ilgili bir sorumluluğu yoktur. Ancak refrakter uygulamasının kolaylığı açısından kendi kendine aşağıda belirtilen noktalar hakkında mutabık kalmalıdır. Bu şekilde refrakter uygulaması sorunsuz geçecektir.
Yapılan işteki çelik konstrüksiyon ebatları için bir şüphe olmamalıdır.
Çelik konstrüksyondaki genleşme yerleri gözlemlenmelidir.
Genleşme açıklıklarına erişilip ölçülmeli ve kontrol edilmelidir.
Eğer ki belirtilen talimatlara ve değerlere göre önemli bir sapma varsa mutlaka sorumlu şantiye mühendisine rapor edilmelidir. Bu şekilde ileride yaşanabilecek ciddi sorunlardan kurtulmuş olunur. Kiltaş Refrakter Süpervizörleri refrakter uygulamasından önce mutlaka çelik konstrüksiyonu da denetlemektedir.
Uygulaması yapılacak kısımların hazırlanması
Refrakter malzemeyi uygulamadan önce metal kısımda bulunan gevşek pasları, leke, yabancı madde vs. kompresörden gelen hava ve döner fırçalar ile temizlemek doğru bir aplikasyon için elzemdir. Metal yüzeyleri soymanın gereği yoktur. Ancak kumlu havayla yapılan temizleme işlemi çelik konstrüksiyon yüzeyinde malzemenin dağılmasını zorlaştırıcı etki yapabilir.
Kaynak
Destek elemanları(ankorlar gibi) çelik konstrüksiyona kaynaklanır. Kaynağın direkt teması için çelik yüzeyde soyulmuş temiz bir yüzey oluşumunu sağlanmalıdır. Bu şekilde ankorların daha sağlam şekilde kaynaklanması sağlanır. Bir diğer önemli husus ise kaynak işleminin sadece deneyimli kaynakçılar tarafından uygun elektrodlarla yapılmasıdır.
Refrakter Tuğlaların Uygulanması için Genel Bilgiler:
Tuğlaların bütün birleşme noktaları boşluk olmayacak şekilde mortarla (harç) doldurulmalıdır. Sıvı halde bir mortara tuğlanın batırılarak yapılan işleme asla izin verilmemelidir. Yatık tuğlaların tam ve doğru şekilde dizildiğinden emin olunmalı, birden fazla katmanın bulunduğu yerlerde toplam duvar kalınlığını ölçülerek kontrol edilmeli, projeyle tam uyumluluk sağlanmalıdır. Çizimlerde belirtildiği gibi tuğlaların birleşme yerlerinde kalınlığın 2 mm olduğu gözlemlenmelidir. Bu ölçü tuğla arasına uygulanacak mortar için bir dünya standardıdır. Gerekirse özel mortar veya kapatıcı çimento kullanılmalıdır.
İzole tuğla veya hafif tuğlalar için alınması gereken bir diğer tedbir ise; komşu bir beton tabaka döküldüğü zaman bünyesinde bulunan suyun tuğlalara geçmemesi için akrilik bir tabaka veya yağlı kağıtla kaplama yapılmalıdır. Expansion joint (genleşme noktaları) noktalarında kullanılan seramik dolgu malzemesi komşu bir tuğla yüzeyine mutlaka bağlanmalıdır. Seramik tabakaya komşu bir tuğla tabakası tarafından sıkıştırılacağı pozisyon verilmelidir.
Atmosferik Etkilere Karşı Koruyucu Ölçümlerle İlgili Bilgiler
Aplikasyonların büyük bölümü hava koşullarından direkt etkilenebilen açık alanlar veya fabrikaların çok korunaklı olmayan bölgelerinde yapılmaktadır. Bu kısımda sizlerle geniş bir ölçekte hava koşulları için gerekli talimatları paylaşmak istedim. Ancak burada bahsettiğimiz hava koşulları sıradışı durumlara ait bilgileri içermez. Sıradışı hava koşulları burada bahsedeceğimiz bilgilerin ötesinde tedbirler gerektirmektedir.
Öncelikle uygulama sahasını yağan yağmurdan ve uygulaması tamamlanmış kısımlara su sızmalarından koruyunuz. Sertleşmiş refrakter kısımların en büyük düşmanı yağmurdur.
28 o C 'nin üzerinde yapılan uygulamalarda ilave olarak şu tedbirler alınmalıdır:
Refrakter malzemeler gölge bir alanda saklanmalıdır.
Direkt güneş ışığından gelen radyasyona karşın refrakter uygulaması yapılan alan muşamba asılarak koruma altına alınmalıdır.
Hidrolik bağ yapan refrakterlerin donması ve bağ yapması ortam sıcaklığı ile doğrudan ilişkilidir. Refrakter sıcak bir ortamda daha hızlı sertleşir. Hatta refrakter karışımlar mikserden uygulama alanına taşınırken bile sertleşmeye başlayabilir bu da etkin bir uygulamanın sağlanamamasına neden olur. Bu durumun sonuçları anında ortaya çıkmasa da işletme devreye alındıktan sonra anlaşılacaktır. Bu nedenden ötürü malzeme gölgede saklanmalı ve soğuk su kullanılarak karıştırılmalıdır.
Bu tip alanlarda mikser ve aplikasyon alanı birbirine çok yakın veya komşu olmalıdır.
Donmayı geciktirmek için normalden daha fazla su koymayınız. Normalden daha fazla konulan su poroziteyi arttırır mukavemeti düştürür.
5 o C 'nin altında yapılan uygulamalarda gözlemlenmesi gereken özel uygulamalar :
Isıtmalı depolarda refrakter malzeme iç sıcaklığı 5 o C'nin üstüne çıkacak şekilde ısıtılmalıdır. Refrakter çalışması sırasında iç demir saç her zaman 5 o C'nin üzerine ısıtılmalıdır. Beton ve mortar bağ yaptıktan sonra(yaklaşık 24 saat) sıcaklık düşebilir ancak yinede hiçbir zaman tam kuruma olmadan 0 o C 'ın altına düşülmemeli malzemenin içindeki su donmamalıdır.,
Normalde 10 ile 25 o C arası refrakterin uygun karıştırılma sıcaklığıdır. 5-10 o C arası refrakterin sertleşmesi yavaşlar 0 o C 'da ise durur. Sertleşmeden içindeki su donan bir mortar veya beton kullanılamaz.
Buzlanmanın refrakter üzerine etkileri uygulamanın devam etmemesine neden olduğu ve suyla karıştırılmış refrakterin ısıtılması zamanından önce nemini atmasına neden olduğu için refrakterin ön ısıtılması ve ılık suyla uygulanması refrakterin daha hızlı sertleşmesi için uygulanması gereken yöntemdir.
10 o C altındaki sıcaklıklarda kalıpların çıkartılması işlemi için daha uzun süre beklenebilir. Çünkü soğuk bölgelerde refrakter malzemenin donması daha uzun zaman alacaktır.
Refrakter Malzemelerin Saklanması için Gerekli Bilgiler:
Refrakter malzemenin inşaat alanına taşınması depolanması ve uygulama bölümünde tekrar depolanması esnasında çok dikkat edilmelidir. Refrakter malzemeler fırlatılmamalı toplu halde boşaltılmamalıdır. Rutubete karşı hassas malzemenin atmosferik koşullardan etkilenmemesine dikkat edilmelidir. Malzemenin kendi özel naylon sargısının yanı sıra hava koşullarından etkilenmeyecek şekilde malzeme muşambayla kaplanmalıdır. Önceden şekillendirilmiş malzemeler refrakter betonlar, magnezit tuğlalar, izole bileşikler, plastikler, sızdırmazlık çimentoları, seramik örgüler ve elektrodlar kapalı ve kuru bir alanda muhafaza edilmelidir. Eğer depolama kurallarına zamanında uyulduğu gözlenirse aşağıda verilen depolama sürelerinde malzeme saklansa bile kalitesinde bir düşüş olmaz. Aplikasyon alanında doğabilecek gecikmelerden malzemenin zayi olmaması için refrakter tavsiye ettiğimiz koşullarda saklanması çok doğru olacaktır.
Refrakter malzemelerin depolanma süreleri :
Ateş Tuğlası: süresiz
Manyezit tuğla: max. 6 ay
İzole tuğla: süresiz
Refrakter beton: max. 8 ay
Refrakter mastikler: max. 8 ay
İzole harçlar: max. 8 ay
Salmastra malz: süresiz
Çelik parçalar: süresiz
Dökme demir parçalar: süresiz
Elektrodlar: süresiz
Ek olarak mutlaka refrakter üreticisinden gelen özel talimatlar okunmalıdır.
Paketleme
Nakliye esnasında kullanılacak rotanın durumunu mutlaka dikkate alınız. Yolda yaşanabilecek sıkıntılar beklemeler, sarsıntılar, refrakteri etkileyecek hava koşulları mutlaka göz önünde bulundurulmalıdır. Buralarda yaşanabilecek muhtemel sorunlar önceden tahmin edilerek refrakter malzemenin paketlenmesi yapılmalıdır.
Paketlerin Yüklenmesi ve Boşaltılması:
Paketlemenin en önemli yanı malzemeyi herhangi bir hasar veya bozunmadan korunmasıdır. Bu ancak düzgün bir yükleme boşaltmayla sağlanabilir.
Refrakter tuğlaları taşırken bilmeniz gereken onların sadece sıradan tuğlalar olmadığı ve değerli fırın malzemesi olduğudur. Refrakter içerikli malzemenin doğru koşullarda olması inşaat alanında işin devamlılığını sağlamak için çok önemlidir. Tuğla malzemenin paketini gevşetip az miktarda taşımak yerine tamamını çalışma sahasına götürmek daha verimli olacaktır.
Refrakter malzeme kuru, iyi havalandırılan odalarda tabandan nem kapması engellenecek şekilde muhafaza edilmelidir. Eğer firmada böyle bir yapı yoksa uygun bir bina inşa edilmelidir. Bu yapının özellikleri şu şekilde olmalıdır: Herhangi bir su baskınına karşın yüksek tabanlı, yeterince büyük kilitli odaları olan, su geçirmez, her yanı kapalı bir yapı olmalıdır. Yağmur sızdırmazlığı olan ve doğal yoldan hava dolaşımı sağlayabilecek kanallarla havalandırma sağlanmalıdır. Bu kanalların binaya giriş ve çıkışı olmalıdır.
Malzemeler depolanırken kalite ve boyutuna göre ayrılmalı, üst üste üç paletten fazla asla koyulmamalıdır. Değişik türde veya markada malzemelerde her katmanın arasına ayrıcı bir panel yerleştirilmelidir. Forkliftle taşıma yapabilmeniz açısından malzeme arasında koridorlar bırakılmalı, en dıştaki paletlerle duvar arasında en az 80 cm aralık bırakılmalıdır..
Sevkiyat ve yerleştirme sonrası için ise verebileceğim tavsiyeler şunlardır : tüm malzemenin giriş yaptığından emin olun. Devamlı olarak stok envanterinin doğru ve güncel olduğunu denetleyin. Yerleştirmesi çok zor ve pahalı olan paslanmaz çelik ankorlara, özel elektrodlara, seramik fiberlere karşı hassasiyet gösteriniz.
Daha önceden belirttiğim gibi değerli malzemeleri sadece gerekli olduğu zaman uygulama sahasına getirin. Özel elektrodlar gibi malzemelerden sadece bir günde ne kadar kullanacaksanız depodan alın ve başka özellikte malzemeye geçtiğiniz zaman bir önceki malzemeden artanları inşaat alanından toplayın. Ankor sistemleriyle ilgili oluşabilecek herhangi bir karışıklık yanlış ankorun üzerine olması gerektiğinden fazla yük binmesine neden olur. Bu da refrakterde hasara ve hatta çökmelere neden olabilir.
Refrakter Uygulamasının Denetlenmesi ve Bakımlarla İlgili Bilgiler
Refrakter malzemelerin aplikasyonu yapıldıktan belirli zaman aralıklarıyla denetlenmesi yapılmalı gerekliyse revizyon ve bakıma gidilmelidir.
1.Denetimler
Tesisin veya tesisin kısımlarının planlı veya plansız revizyonlarında(yılda en az birkez yapılmalıdır) aşağıdaki hususlar göz önünde bulundurulmalıdır:
Genleşme noktaları hasarlara karşı kontrol edilmeli, gerekli dolgu yapılmalıdır. Yanma artığı veya cürufla dolup dolmadığını kontrol edilmelidir. Kalınlığı 3mm den daha fazla bir uçtan diğerine süren ve metal yüzeye kadar giden dökülebilir refrakter üzerinde bulunan çatlakları öncelikle kontrol ediniz. Uzman personel tarafından bu çatlaklar bir kereliğine tamir edilebilir. 1-2 mm kalınlığındaki çatlaklar bu tip yanma tesislerinde tipik olarak görülür ve tamir edilmemelidir.
Tuğlalar içinse gevşemelere, çatlaklara, ve hasarlara karşı kontrol edin. Gerekliyse benzer malzemeyle tuğlaları değiştirin.
Refrakter Malzemenin Temizliği:
Kül ve kurum gibi yapışan maddeler basınçlı havayla temizlenebilir ancak küçük cüruf ve yapışkanları koparmaya çalışmayınız, bu esnada refraktere zarar verebilirsiniz. Büyük yapışmış maddeleri temizlerken dikkatli olunmalıdır refrakter katmanının kopmaması için hassasiyet gösterilmelidir.
Refrakter Katmanlarının Tamiratı:
Tamiratın tamamı kalifiye ve deneyimli personelce yapılmalıdır.
Tamirat ve Bakım Sonrası Genel Koruyucu Tedbirler:
Tamirat ve bakım çalışmalarından sonra daha önce belirttiğimiz gibi donma noktasının üzerinde sıcaklıkta refrakter muhafaza edilmelidir. Gerekli çizelgeler takip edilerek ısıtma ve kurutma kürü refraktere mutlaka uygulanmalıdır.
Servis sıcaklığının 100 derece üzerinde bir dalgalanmaya izin verilmemeli, patlamalar ve gaz çıkışı engellenmelidir. Soğuk su veya soğuk havayla yapılan soğutma ani şoklara neden olur bu tip termal şoklar refraktere yapısal hasar verebilir.
Tüm sıcaklık, basınç, durma zamanları, ısı artışı, acil duruşlar, çalışma protokolleri, bağımsız yapılan bakımlar işletmeyi yapan firma tarafından verilen garanti şartları kapsamında yapılmalıdır.
Kurutma, Isınma, Isıtma, Soğutma:
Yeni yapılmış veya tamir edilmiş kısımlar içeren ısı mühendisliğine ait tesisler sıcaklıkla kurutulmalıdır. Bir refrakter malzemeden istenilen verimin alınmasında malzemenin uygun şekilde kurutulması, dry-out ve ısı kürünün yine uygun şekilde uygulanması ve bu şekilde malzemenin seramikleşmesinin sağlanması çok önemlidir.
Bu işlem şu basamakları içermelidir:
Bağlayıcı ajanın sertleştirilerek katılaştırılması
Karıştırma suyu ve rutubetin buharlaştırılması
Tuğla dizaynının uygulanması sırasında oluşan mekanik stresin giderilmesi.
24-48 saat arası tesisi kendi halinde kurumaya bırakın, bu sırada refrakter malzemede hidrolik ve kimyasal bağlanma gerçekleşecektir.
Bu işlemler gerçekleşirken sıcaklık 5 oC den aşağıda olmamalıdır.
Ekonomik şartlar ve proses şartları nedeniyle kurutma, genelde tesisin ısıtılması sırasında gerçekleştirilen bir olaydır. Herhangi bir sorun halinde malzeme tedarikçisinden alınan ısı kürünü inceleyiniz ve titizlikle uygulayınız.
Eğer ki ısıtma sırasında herhangi bir arza çıkarsa arızanın çıktığı sıcaklıktan itibaren tekrar ısıtmaya devam edilmelidir. Çıkan arza nedeniyle ısıtma sıcaklığın sabit tutulduğu bir noktadan sonra durduysa buradan önceki ısıl işlemi tekrar etmenize gerek yoktur. Ancak sıcaklığın sabit tutulduğu bir zaman periyodunda ısıtma durduysa bu periyoda baştan başlayınız.
Tesisi ısıtma dışı bıraktığınızda dikkatli olunuz ani soğuk hava veya suyla yapılan soğutma refrakterde tehlikeli gerilimlere neden olur.
Isıtma için bizlerin Kiltaş olarak uygun bulduğu yöntemler şunlardır:
Gazla ısıtma
Yağ yakma ekipmanıyla (sadece hafif yağ kullanılmalıdır. yakıt yanarken çıkan sulfirik asitin çiğlenme noktasının altında düşmesi gerekmektedir.)
Agresif ajanları barındırmayan ve diğer tesislerden nakledilen sıcak gazlar.
Sıcak hava
Boru sistemiyle dolaştırılan/sağlanan sıcak buhar veya su.
Tahta veya kömür
Ölçümler yaparak kuruma gazlarının kaç derecede çıkış yaptığını gözlemleyiniz bunlar mutlaka kaydedilip raporlanmalıdır. Bütün ölçümler sıcak hava veya gazlara dayanılarak yapılmalıdır. Yoksa refrakter malzemenin sıcaklığı düşürücü ve geciktirici etkisi ölçümler üstüne etki edebilir. Bu nedenden termokuplelar fırının içersine 80-100 mm girmeli ve ölçüm noktaları en yüksek sıcaklığı gösteren noktalar olmalıdır.
Karışık Refrakter Katmanlarından Oluşan Yapılar için Genel Bilgiler:
Genel olarak böyle durumlarda dry-out için en düşük sıcaklık artışına sahip malzeme seçilir. muhtemelen bu tabaka yaş izolasyon yüzeyine sahip bir beton tabakası olacaktır. 24 saatlik donma süresinin beklenmesinin ardından kontrollü bir ısıtma yapılır. 150 ile 250 oC arasında uzun bir tutma süreci olur ve bu sırada en dıştaki yaş yüzey arka kısımlarında suyunu atmak için aracı görevi görür. 400-600 o C arasında ise dehidrasyon yaşanır. Tesis en az 24 saat servis sıcaklığında tutularak iç streslerin yok olması sağlanmalıdır.
Sonuç:
Yukarıda bulunan yazıda görüldüğü üzere refrakter aplikasyonu ciddi, titizlikle çalışılması gereken ve çok fazla püf noktası olan bir iştir. Bu alanda ülkemizde planlı ve prensipli çalışma yönünden bir açık bulunmaktadır. Biz Kil&Taş olarak yukarıda belirttiğimiz ve tecrübelerimiz sonucu elde ettiğimiz bilgileri ve yöntemleri şantiyelerimizde uygulamakta ve en kaliteli aplikasyon hizmetini sizlere vermeye çalışmaktayız.
Nejat Gümüş
Genel Müdür
Kiltaş Refrakter Malzeme San.Tic. Ltd. Şti.
|
| |
|
